http://mirzexezerinsesi.net/articles/2008/08/16/merhum-aktyorumuz-shahmar-elekberovun-unudulmaz-xatiresine en-us 40 <p><a onclick="window.open('http://mirzexezerinsesi.net/files/elman_mustafayade1.jpg','popup','width=108,height=139,scrollbars=no,resizable=no,toolbar=no,directories=no,location=no,menubar=no,status=no,left=0,top=0');return false" href="http://mirzexezerinsesi.net/files/elman_mustafayade1.jpg"><img height="139" alt="elman_mustafayade" src="http://mirzexezerinsesi.net/files/elman_mustafayade-tbn1.jpg" width="108" /></a></p> <p> </p> <p>Bu dünyada Şahmar da var idi...<br /> <br /> E. Mustafazadə</p> <p>18 ildir ki, anam Azərbaycandan ayrı yaşayıram. Amma qürbətdə keçən bu illər bir həqiqəti sübut eləyib: mənim dünyada Azərbaycandan əziz bir kəsim, bir sərvətim yoxdur.</p> <p> Vətən deyilən məfhum yaman cazibədar olur qürbətdə. Vətənlə bağlı hər xəbər, hər söz insanı titrədir, insanı riqqətə gətirir. Bu Vətənin ən qiymətli sərvəti olan insanları - ziyalı insanları, millətin öndə gedən oğulları barədə həzin xatirələr isə daim səni izləyir, ağuşuna alır, adamı yaşamağa ruhlandırır...</p> <p> Azərbaycanımın belə qiymətli sərvətlərindən biri də, mənim fikrimcə, mərhum aktyorumuz Şahmar Ələkbərovdur. Qısa ömür yaşadı Şahmar Ələkbərov, lakin könülləri fəth etdi, ekranlarda klassik Azərbaycan kişisinin obrazını yaratdı. Özü isə bir şəxsiyyət kimi ad qoydu Azərbaycanda...</p> <p> Mən niyə indi məhz Şahmar Ələkbərovdan söhbət açıram?</p> <p> Əvvəla aldığım məlumata görə, onun doğum günü avqustdadır. Yaşasaydı bu günlərdə 65 yaşı tamam olacaqdı. Yaşasaydı bu günlərdə Azərbaycan daha bir böyük sənətkarının yubileyini qeyd edəcəkdi. Amma Şahmar Ələkbərov hətta 50 illiyini qeyd eləyə bilmədi. Cəmi 49 il yaşadı...</p> <p> Aman Allahım, 49 il... Müdriklər deyirlər ki, insan 50 yaşından sonra əsil həyata qədəm qoyur, bu yaşdan sonra bütün fitri istedadını nümayiş etdirə bilir... Şahmar Ələkbərov isə bu qısa ömürdə könül verdiyi kinomuzda çox işlər gördü, 50-sini 23 yaşında yaşadı. 23 yaşlı Şahmar ilk kino fəaliyyətinə hamının məhəbbətini qazanan "Dağlarda döyüş" filmində Fərrux rolu ilə başladı. Ancaq neçə-neçə layihələri yarımçıq qaldı, arzuları çiçəklənmədi.</p> <p> Mən kinoşünas deyiləm ki, Şahmar Ələkbərovun oynadığı rolların məziyyətindən danışım. Mən yazıçı və ya filosof da deyiləm ki, insan kimi onun xarakterinə qiymət verə bilim. Tale mənə bu böyük sənətkarla şəxsi tanışlıq da qismət eləməyib ki, onun fərdi keyfiyyətlərindən söhbət açım. Mən sadə incəsənət həvəskarı, sıravi bir tamaşaçıyam ki, bu gun Şahmar sənətini yada salmaq, onun haqqında bir neçə kəlmə xoş söz demək istəyirəm.</p> <p> Həyatda canlı olaraq Şahmar müəllimi cəmi iki dəfə görmüşəm. Hər iki görüş xatirəmdə əbədi iz salıb. Çəkildiyi və çəkdiyi filmlərin isə demək olar ki, hamısına baxmışam. Ancaq Hollandiyada yaşayan 70 yaşlı kino rejissorumuz Ramiz Hindarxlı (Əliyev) ilə günlərcə Şahmar Ələkbərovla bağlı söhbətlərimiz olub.</p> <p> İlk dəfə Şahmar müəllimi "Gəncəbasarlı qisasçı" filminin Aktyorlar Evində ilk nümayişi zamanı görmüşəm. O zaman onun yaradıcı heyətlə birlikdə çıxışını, foyedə isə lap yaxınlığında dayanıb şirin söhbətlərini dinləmişəm. İkinci dəfə isə 80-ci illərin əvvəllərində İncəsənət institutunda təhsil alanda, Şahmar müəllimi həyətdə görmüşəm. Bütün tələbələr bir anlığa onun ətrafına toplaşmışdı. Hamı onu bir şəxsiyyət kimi qəbul edirdi, qızlar isə oğrun-oğrun ona baxırdılar. Məhz o zaman mən onda əsil Azərbaycan kişisinə xas olan bir ləyaqət, bir tərbiyə görmüşəm. O zaman yaşı heç 40 olmayan Şahmar müəllim bütün tələbələrə ata qayğısı ilə yanaşır, sualları ağsaqqal kimi müdrikcəsinə cavablandırırdı. Gözləri tox, siması aydın, ağır oturub batman gələn bir kişi təsiri qoydu xatirimdə. Sonralar isə onu yaxından tanıyanların vasitəsi ilə düşüncələrimdə yanılmadığımın şahidi oldum.</p> <p> Ancaq Ramiz Hindarxlının xatirələrindən bilirəm ki, Şahmar Ələkbərov qayğıkeş ata, vəfalı dost, mehriban qonşu olub. Ramiz müəllimi dinlədikcə, hiss edirsən ki, Şahmar Ələkbərov Ana Azərbaycanı, milləti, sənəti necə sevirmiş. Heç şübhəsiz, bu sevgini onun ekranda yaratdığı rollardan da görmək olur. Onun mərdliyini və əsil azəri kişisinə xas olan xüsusiyyətlərini yaratdığı rollardan açıq görmək olur. Bir anlığa xatırlayaq: İlk rolu olan Fərrux ("Dağlarda döyüş"), sonralar oynadığı Qəzənfər ("Yeddi oğul istərəm"), Oğul ("İntizar"), İman ("Axırıncı aşırım"), Arif ("Həyat bizi sınayır"), Rizvan ("Qızıl qaz"), oğlanlardan biri ("Bizim küçənin oğlanları"), Azad ("Bakıda küləklər əsir"), Qatır Məmməd ("Gəncəbasarlı qisasçı"), Feyzi ("Firəngiz"), Gündüz Kərimli ("Arxadan vurulan zərbə"), Cavidan ("Babək"), Nuru ("Qəribə adam"), Tahir ("Gözlə məni"), Xaliq ("Qocalar, qocalar..."), Cümşüd ("Avqust gələndə"), İbrahim ("Atları yəhərləyin") kimi obrazlar bir-birindən fərqli, xarakter və dünyagörüşlü müxtəlif insanlardır. Ancaq onları birləşdirən Şahmar Ələkbərovun aktyor istedadı, gözəl ifa tərzi və bir də sənətinə olan hədsiz məhəbbətidir.</p> <p> Rejissoru və ssenaristi olduğu "Qəzəlxan" filmi isə kinomuzda yeni səhifə idi. Açıq deyək ki, "Qəzəlxan" filminə qədər Əliağa Vahid şəxsiyyətinə birmənalı yanaşılmırdı, onunla bağlı muxtəlif lətifələr gəzirdi. Lakin Şahmar Ələkbərov əsil Əliağa Vahidi xalqına tanıtdı, onu yenidən sevdirdi.<br /> <br /> Rejissoru ve ssenaristi oluguqu “Qezelxan” filmi ise kinomuzda yeni sehife idi. Aciq deyek ki, “Qezelxan” filmine qeder Eliaga Vahid sexsiyyetine birmenali yanasilmirdi, onunla bagli muxtelif letifeler gezirdi. Lakin Sahmar Elekberov esil Eliaga Vahidi xaqina tanitdi, onu yeniden sevdirdi.<br /> <br /> Sahmar Elekberovun ilk cekildiyi "Daglarda doyus" filminde serhedci Ferrux (Shahmar Elekberov) serhed zonasinda yasayan Hicrani (Ofelya Senani) sevir. Hicranin atasi Qember kisi (Mohsum Senani) esil azeri atasina xas olan qisqancliqala qizini qoruyur. Onlari birlikde gorur ve ati surur Ferruxa sari... Ve bu dialoqda Ferrux Qember kisinin sozlerini cavabsiz qoymasa da, esil milletimize xas olan boyuk kicik yerini ciddi qorumaqla, qizina namusla yanasdigini ve onunla aile seadeti qurmaq isteyini baxislari ile bildirir... Ancaq qururunu da sindirmir ve cesaret numayis etdirir. Filimde bu epizod her iki aktyor terefinden meharetle yaradilib.<br /> Dogruisu Elesker Elekberov, Mohsum Senani kimi aktyorlar dunyalarini deyisenden sonra kinomuzda bir aktyor boslugu hiss edilirdi, Sahmar Elekberov, Hesen Memmedov, Hesen Turabov, Rasim Balayev, Əbdül Mahmudov kimi aktyorlar nəsli gələndən sonra Azərbaycan kinosunda tamamilə başqa bir canlanma yarandı. Mehs opnlar Azerbaycan kinosuna yeni nefes getirdiler. </p> <p> Şahmar Ələkbərovun səsini dinləyəndə Ana dilimizin necə də gözəl, melodik, zəngin olduğunun şahidinə çevrilirsən.<br /> <br /> Milletimizi, dilimizi beyenmeyen sapi ozumuzunkuler, dilimize curbecur qulp qoyanlar kinoda, televiziya ve radioda Sahmar Elekberovu, Semender Rzayevi, Mehluge Sadiqovani, Aydin Qaradaglini, Hesen Eblucu, Emine Yusifqizini, Roza Tagiyevani, Rafiq Huseynovu dinleyende soz tapmirlar ve yavas yavas ozlerine qayidirlar, azeri turkcesine valeh olurlar. Hetda Azadliq Radiosunun bir vaxtlar milyonlarca dinleyici toplamasinin sebeblerinden biri de, Mirze Xezerin Azeri Turkcesini derinden bilmesi, onun sirin ahengdar sesi dinleyicileri ovsunlamisdi. Bir vaxtlar bu aktyorlar mehz dublyaj sahesinde de, xarici verlislerde dilimzde seslendirilmesinde fitri isdedad nunayis etdirirdiler. Butun yad filimleri bize dogmalasdiran mehz bu cur istedadli aktyorlarimiz idi. Sahmar Elekberovun sesi ise hezin bir mugami xatirladardi... Indiki dublyaj filmlerini dinleyende adam az qalir televizoru pencereden tullasin. Chox tessuf ki, son iller ekranlarda ve televiziyada ve radiolarda dilimizi berbad gune qoyublar. hetta xeberleri oxuyan diktorlarin bele lehcelerinden regionlarini teyyin etmek olur. Butun region lehceleri TV ekranlarina, radio verlislerine getirilib. Mugennilerin ise verlis aparmasi biyabirciliqdir. hec olmasa ana dilinin ahengini oyrensinler, dilin bedii qiraet qaydalarina diqqet yetirsinler. Bele eybecerlikler ortaya chixdiqca Sahmar Elekberov kimi aktyorlarin yeri daha aydin gorunur… <br /> <br /> <br /> </p> <p> Şahmar Ələkbərovun məşhur bir sözü olub. Rəhmətlik deyərmiş ki, aktyor oynayır ifadəsini eşidəndə əsəbləşirəm. Oynamaq mümkün deyil- oynamağa qalsa, hamı bacarar- aktyor obrazı yaşamalıdır.</p> <p> Çünki o özü yaratdığı bütün obrazları oynamamışdı, yaratmışdı, yaşamışdı və bunu bütün aktyorlardan tələb edirdi.</p> <p> Çox təəssüf ki dünya ekranlarının, elə "hollivud"un həsəd apara biləcəyi aktyorlarımız sovet rejiminin qadağaları dönəmində Azərbaycanın hüdudlarından kənara çıxa bilmədilər. Sovet dövründə qısqanclıq ucbatından Moskva bizim aktyorlardan kifayət qədər istifadə etmirdi.</p> <p> Son vaxtlar mətbuatda tez-tez müzakirə olunan mövzulardan biri də kinomuzun inkişafı məsələləridir. Hamı bu problemin aradan qaldırılması üçün əsas kimi maliyyə vəsaitinin çatışmadığından danışır. Bir çox kinoşünaslar iddia edirlər ki, əgər pul olsa kinomuzun əvvəlki şöhrətini qaytarmaq olar. Tutaq ki, hökumət xəzinədən kinonun inkişafına milyonlar ayırdı, bununla, görəsən, iş bitəcəkmi? Cavab vermək çətindir. Tutalım pul tapıldı, bəs aktyor? Bəs rejissor? Gənc nəsilden Şahmar Ələkbərov, Həsən Məmmədov, Səməndər Rzayev, Nəsibə Zeynalova, Rasim Balayev yaradacaqsınız? Hansı rayon teatrından gedib Ələddin Abbasov tapacaqsınız? Hüseyn Seyidzadə, Tofiq Tağızadə, Həsən Seyidbəyli, Rasim Ocaqov və digər istedadlar artıq yoxdur, hamısı dünyalarını dəyişib.<br /> <br /> Qalan bir Eldar Quliyevdi. Onu da qoruya bilsek... Hec indi rehmetlik Lutfi Memmedbeyovun, Meherrem Bedirzadenin de, dram derneklerinden bir xeber eter yoxdur...Axi bir cox mehsur aktyorlarimiz mehs bu derneklerde ilk addimlarini atmisdilar... Lutfi muellim heyatda yox, Meherrem muellim ise biganeliyin qurbani... Ele buna gore de gelecek istedadlarin tapilacagina inanmaq istemirem.<br /> <br /> Inanmiram ki, bir de “Axrinci ashrim” chekesi olsaq, Kerbelayi Ismayil (Adil Iskenderov), Qemlo (Melik Dadasov) tapa bilek. “Yeddi ogul isterem” filmini milli azadliq herakatina uygunasdirib ssenari yazilsa, kim cekilecek? Geray beyi (Hesen turabov), Kelenter dayini (Ismail Osmanli), yeddi ogulu hardan tapacaqiq?</p> <p> </p> <p> Şahmar Ələkbərovla bağlı bu günlərdə mətbuatda rastlaşdığım bir yanlışlığa da aydınlıq gətirmək istəyirəm. Adını unutduğum bir müəllif Şahmarın Gəncədə doğulduğunu bildirirdi. Bəlkə də xırda məsələdir və buna qayıtmamaq da olardı. Amma fikrimcə böyük şəxsiyyətlərimizin tərcümeyi-halı da dəqiq yazılmalıdır. Şahmar Ələkbərov başı bəlalı Qarabağımızın Cəbrayıl şəhərində doğulub, Gəncədə böyüyüb. 1988-ci ildə Qarabağımızın başını qara buludlar alanda, həssas qəlbli Şahmar Ələkbərov da yəqin hamımız kimi bu dərdi ürəyinə salıb... Kim bilir bəlkə elə ağır xəstəliyi də bu illərdə tapıb... İndi onun ruhu narahatdır, onun ruhu Qarabağımızın azad olacağı günü gözləyir...</p> <p> Şahmar Ələkbərov 1943-cü ilin avqust ayında doğulub. 1992-ci ildə dünyasını dəyişib.</p> <p> Sağ qalsaydı bu günlərdə Şahmar Ələkbərovun 65 yaşı tamam olacaqdı...</p> <p> ...18 ildir Anam Azərbaycandan ayrılmışam. Ona görə də böyük aktyorumuz, rejissorumuz Şahmar Ələkbərovun hansı ayın, hansı günü vefat etdiyini və harada dəfn olunduğunu bilmirəm. Lakin onun haqqında düşünəndə həmişə dahi şairimiz Bəxtiyar Vahabzadənin bir bəndi yadıma düşür. Bu bənd Şahmara yaraşır deyə yazını da onunla bitirirəm:</p> <p> </p> <p> Yolçu maşınını bu yerdə eylə</p> <p> O məzar önündə sən təzim eylə.</p> <p> Səcdə qıl, dua ver onun ruhuna</p> <p> Ayaq basdığın yer borcludur ona.</p> <p> </p> <p> Amsterdam, avqust, 2008-ci il<br /> <br /> elman_mustafazade@hotmail.com<br /></p> Sat, 16 Aug 2008 05:32:05 -0400 urn:uuid:ea4045a4-84de-4585-ae2e-a410e5f3b9e4 Mirzə Xəzər http://mirzexezerinsesi.net/articles/2008/08/16/merhum-aktyorumuz-shahmar-elekberovun-unudulmaz-xatiresine Sərbəst rubrika http://mirzexezerinsesi.net/articles/trackback/3409