Mirzə Xəzərin Səsi

İranda Azərbaycanlılar əleyhinə insan haqqları pozuntuları 2009'cu ilin Avqust ayında da, Azərbaycanlı öyrəncilərə basqıların çoxalması, öyrəncilərin yüksək təhsilə başlamalarına izin verilməməsi, Azərbaycan fəallarının kültürəl mərasimlərdə iştirak etmələrinin önlənməsi və basqılaraya rəğmən iştirak edənlərin həbs edilməsi şəklində davam etmişdir. Əsassız və öz xoşuna şəkildə həbs alınanlar işgəncə və çeşidli basqılara məruz qalıblar. Həbslərin çoxunda məhbusun haraya aparıldığı və hansı səbəbə görə tutulduğu ilə bağlı bilgi verilməyib, vəkillə təmin olma və ailə ilə görüş haqqları onlardan alınıb və sağlıqları üçün gərəkli olan imkanlar sağlanmayıbdır.

Azərbaycanlı hüquq müdafiəçisi və jurnalistın sağlıq durumu yaxşı deyil

8 il həbsə məhküm olub və Tehranin Evin həbsxanasına göndərilən Azərbaycanlı jurnalist və insan hüquqları Müdafiəçisi Səid Mətinpur, mədə qanaması, həzm problemi, bel ağrısı, ürək problemi və şiddətli baş ağrısı kimi xəstəliklərlə qarşı-qarşıyadır. Ağır xəstəliklərinə baxmayaraq doktora göstərilməyən Mətinpurun sağlığı təhlükədədir.

Səid Mətinpur 2007’ci ilin May ayında Zəncan şəhrində tutulub və 278 gün, mühakimə olmadan İran təhlükəsizliyinin (Ettalaat) tək adamlıq kamerasında saxlanıldıqdan sonra 500 min dollarlıq vəsiqə qarşılığında keçici olaraq sərbəst buraxılmışdı. O azadlıqdan sonra, məruz qaldığı işgəncələr və sağlıqsız kamerada saxlandığı nəticəsində, ciddi bel ağrısı və həzm çətinlikləri ilə qarşı-qarşıya olduğunu xəbər vermişdi. Təhlükəsizlik məmurları tərəfindən kamera qarşısında etiraf etdirmək məqsədi ilə ağır işgəncələrə məruz qalan insan hüquqları müdafiəçisi həbs sürəsində vəkillə təmin olma və ailə ilə görüşmə haqqına sahib deyildi.

Təhlükəsizlik məmurları Mətinpura yönəlik basqıları artırmaq üçün onun qardaşı Əlirza Mətinpuru da nəzarətə almışdılar. İran məhkəməsi jurnalistin işkəncə altında etdiyi etiraflara əsaslanaraq onu “Yabançılarla əlaqə qurmaq” (Casusluq) və “Rejim əleyhinə təbliğat” ilə günahlandırıb və səkkiz il həbs cəzasına məhkum etdi. Təmyiz (Apellyasiya) Məhkəməsi isə eyni qərarı təsdiqlədi.

Qəzetəçinin həyat yoldaşı Ətiyə Tahiri onun mühakiməsinə işarə edərək “Hakimiyyət orqanlarının Səidin əleyhinə sənədləri vardıysa, niyə mühakimədə o sənədləri deyil, işgəncə və ruhi basqılar altında həyata keçirilən sorğu-cavablardan alınan etirafları əsas tutdular?” deyir.

Ətiyə Tahiri Mətinpurun sağlıq durumunun çox pis olduğunu deyir. O ümumi suçlardar nədəni ilə məhkum olanların saxlandığı sağlıqsız bir bölmədə saxlanılır. Ətiyə Tahirinin dediklərinə görə, davamli istirahət və fizioterapiyaya ehtiyacı olan həyat yoldaşına zindan içində tibbi imkanlar mövcüd deyildir.

Tehran Universitetinin fəlsəfə bölümü məzunu olan Səid Mətinpur, ‘Yarpaq’ ve ‘Moc-i Bidari’ (Oyanış Dalğası) qəztləri və Azərbaycanda insan hüquqları üzərə fəaliyət edən ‘Haqq’ bloqunun yazarı olub. Mətinpur həmçinin öz şəxsi bloqu və başqa qəzetlərdə Azərbaycanda dil və insan hüquqları haqqında çoxlu məqalələr yazıb. Uluslararası Əfv Təşkilatı, Sərhədsiz Reportyorlar, Front Line və Jurnalistləri Müdafiə Birliyi quruluşları daha öncə nəşr etdikləri hesabatlarda Səid Metinpuru düşüncə məhbusu olaraq gördüklərini ifadə edərək heç bir ön şərt olmadan bir an öncə sərbəst buraxılmasını istəmişlər. İranda Azərbaycanlı Siyasi Məhbusları Müdafiə Birliyi (ADAPP) Səid Mətinpur sağlıq durumu ilə bağlı nigaranlığını bildirərək, İran hakkimiyyət orqanlarını bu məsələdə məsul tanıyır.

Azərbaycanlı öyrənci aktivist həbsxanaya göndərildi

İranda Azərbaycanlı öyrənci aktivistlərə tətbiq olan basqılar son illırdə daha ağırlaşıb. Öyrənci quruluşlar və öyrənci dərgilərin çoxu bağlanıb, çox sayıda öyrənci fəaliyətlərindən dolayı neçə semestr universitetden uzaqlaşdırılıb və bəzilıəri qovulublar. Bəzi öyrəncilər isə bəlli olmayan nədənlərdən dolayı gözaltına alındıqdan sonra mühakilmə edilib və zindana göndəriliblər. İram hakimiyyəti indi isə yüksək təhsilə başlamaq istəyən öyrınciləri universitetlərə qəbuı etmir.

İsfahan şəhri Malik Əştər Universitetində təhsil alan Azərbaycanlə öyrənci aktivist Məcid Makuyi bir il həbs cəzası və iki il şərtli həbsə məhkum olandan sonra 2009 Avqustun 18’də həbs sürəsini çəkmək üçün Təbriz həbsxanasına göndərilib.

2008’ci ilin yayında Məcid Makuyi, Təbriz Universitetindən olan yetdi öyrənci aktivisti ilə birlikdə, İran təhlükəsizliyi məmurları tərəfindən gözaltına alındılar. O üç aylıq gözaltına tutulub və raporlara görə işgəncə olduqdan sonra, keçici olaraq və vəsiqə qarşılığında sərbəst buraxılmışdı. 2009 Fevralın 8’də ona “AZOH” (Azərbaycan Öyrənci Hərəkati) Bloqda yazmaq için, “rejim əleyhinə təbliğat” və “milli güvənlik əleyhinə fəaliyət edən quruluşa üyəlik” ittihamları verilərək bir il həbs cəzası və iki il şərtli həbsə məhkum olundu. Təmyiz (Apellyasiya) Məhkəməsi isə eyni qərarı 2009’cu ilin Mayında təsdiqlədi. Daha öncə eyni məhkəmə həmin ittihamlardan dolayı, Fəraz Zehtab, Aydın Xaceyi və Ehsan Nəcəfnijadı üç il həbs cəzasına məhkum etmişdi. Onlar 2009’cu ilin İyulundan bəri həbsdədirlər.

Azərbaycanlı öyrəncilərin yüksək təhsilinin qarşısı alınıb

İran dövlət universitetlərində yüksək təhsilə giriş testlərinin nəticəsi verildikdən sonra, Behzad Ciddi, İbrahim Şahbazi və Rəhim Şövqü öz bölmərində yüksək təhsilə giriş sınağını qazandıqlarına baxmayaraq, təhsillərinin qarşısı alınıb. İranın Bilim, Araşdırma və Teknoloji Nazirliyi bu öyrənciləri yüksək təhsilə uyğun olmayan öyrəcilər şəklində sınıflandırıb. Təbriz Azad Universiteti (Özəl universitet) də Azərbaycan öyrənci aktiviti və “Arman” öyrənci quruluşunun siyasi bölmə müdürü Nəvid Məhəmmədini bilgisayar mühəndisliyi bölümündə qəbul olduğuna baxmayaraq qeydiyyata almayıb.

Keçən ildə də İbrahim Rəşidi, Emin Sadiqi, Səməd Paşayi, Mehdi Hacməhəmmədi və Nahid Babzadə kimi Azərbaycanlı öyrənci aktivistlərin yüksək təhsilinin qarşısı alınmışdı.

Azərbaycan öyrənci fəallarının əleyhinə olan basqılar sadəcə yüksək təhsilin qarşısını almaqla sınırlanmır. Son həftələrdə yüksək təhsilini bitirməkdə olan Vəhid Şeyxbəyli tezini (dissertasiya) müdafiə etməyə sadəcə neçə həftə qaldığında universitetdən qovulub. Yüksək təhsilinin ikinci semsterində olan Behnam Türkanpur (sənaye idarəetməsi bölümü) və son semstrdə olan Yunis Zareiyyun (siyasi bilimlər bölümü) də eyni şəkildə universitetdən qovulublar. Alınan xəbərlərə görə bu öyrəncilərin qovulması İran Təhlükəsizlik Nazirliyindən (Ettelaat) universitetlərə öyrəncilərlə bağlı məktub göndərdiklərindən sonra gerçəkləşib.

Uzun süre, qanunsuz gözaltına alınan aktivistlər

Təhlükəsizlik məmurları 2009 Mayın 31’də Azərbaycan mədəni fəalı Aydın Zakiri’ni Xiyav şəhrində (Meşkinşəhr) tutuqladılar. 3 ay tutulduqdan sonra hələ də gözaltında olan Zakiri mühakimə olmamış və ona qarşı hər hansı ittiham irəli sürülməyib. Yerli qaynaqlara görə Azərbaycanlıların dil və kültür hüquqları ilə bağlı Xiyav şəhrində məqalələr nəşr etdiyi üçün nəzarətə alınan Zakiriyə Vəkillə təmin olma haqqı verilməyib. Hökümət orqanları Zakirinin ailəsinə onun gözaltına alınma nədəni ilə bağlı heç nə deməyiblər.

Azərbaycanlı yazar və tarixçi və keçən illərdə nəşrinə qadağa qoyulan “Şəms-i Təbriz” qəzetinin yazarı Nağı Əhmədi Azər 2009 Aprelin 4’də tutulduqdan bəri hələ də Təbriz zindanında saxlanılmaqdadır.

Əhmədi Azər ailəsinin dediklərinə görə hakim (qazi) bir aydan çoxdur məhbusun ailəsi ilə görüşməsinə izin verməyib. Hökümət məsulları jurnalistin tutulma nədəni ilə bağlı hər hansı bilgi verməsələr də, yerli qaynaq Əhmədi Azərin Azərbaycan Cumhuriyyətində ədəbiyatçılar iclasına qatılmasından dolayı tutulduğua inanırlar.

Əhmədi Azər Azərbaycan tarixi və ədəbiyyatı haqqında neçə kitab yazıb və tərcümə etmişdir. O “İran Yazıçılar Birliyi”nin üyəsi və “Azərbaycan Yazıçılar Birliyi”nin fəxri üyəsidir.

Təbriz Təhlükəsizlik məmurları 2009 İyulun 13’də Azərbaycanlı yazıçı və Türkcə dili öyrətməni Həsən Əbdullahi’ni (Umudoğlu) evində tutuqladılar.

Umudoğlunun tutulmasından iki ay sonra o hələ də gözaltında tutulmaqdadır. Raporlara görə yazıçı Azərbaycanlıların kültürəl və dil hüquqları ilə bağlı CD’lər yaymaqla “milli güvənlik əleyhinə fəaliyyət edən quruluş qurmaq” ittihami ilə qarşı-qarşıyadır.

Azərbaycanlı fəal daha sonra mühakimə olmaq üzərə vəsiqə qarşılığında sərbəst buraxıldı

Universitetli və mədəni fəal Əlirza Fərşi 95 gün boyunca Təbriz həbsxanalarında gözaltında saxlandıqdan sonra Avqustun 25’də 70 min Dollarlıq vəsiqə qarşılığında sərbəst buraxıldı.

2009 Mayın 22’də Təbriz şəhərində bir yığıncaqda tutuqlanan Fərşiyə psixoloji basqı olsun deyə, İran təhlükəsizlik orqanı onun həyat yoldaşı Sima Didar’ı da bir ay boyunca gözaltına aldmışdı. Sima Didar 50 min dollarlıq vəsiqə qarşığında sərbəst buraxıldı. Fərşi rejim əleyhinə və etnik məsələlər haqqında təbliğat ittihami ilə tutuqlanmışdı.

Azərbaycan öyrənci fəalı, Cəfər Ağaməhəmmədi, 29 gün həbsdən sonra vəsiqə qarşılığında keçici olaraq sərbəst buraxıldı. O Azərbaycanlıları aşağılayan İranın əski prezidenti Xatəmini qınayan məqaləni Xiyavda (Meşkinşəhr) yaydığına görə “rejim əleyhinə təbliğat” ittihamı ilə 2009 İyulun 21’də evində tutulmuşdu. Məmurları onun evini axtarıb və bəzi əşyalarını o cümlədən kitablar və əl-yazmalarını aparmışdılar.

Digər Azərbaycanlı fəal Babək Hüseyni Muqəddəm “İran” qəzetinin May 2006 ilində yaydığı Azərbaycan Türklərini aşağılayan Karikaturaya etirazların ildönümündə Təbriz şəhərində tutuqlanmışdı. Hüseyni “rejim əleyhinə təbliğat” və vərəqələr dağıdıb, xalqı etirazlara dəvət etdiyi üçün “separatizm” ittihamları nədəni ilə altı ay həbsə məhkum edilmişdi. Onun həbsi sürəsi bitdikdən sonra 2009 Avqustun 28’də azadlığa buraxıldı.

Azərbaycanlı fəallar və Azərbaycanlə keçmiş Millət Vəkili məhkəməyə çağrıldılar

Təbrizin əski millət vəkili Əkbər Ələmi, inqilab gözətçiləri ordusunun (Sepah-i Pasdaran) ondan şikayəti ilə bağlı sualları cavablamaq üçün Təbriz məhkəməsinə çağrıldı. Ordunun şikayəti Əkbər Ələminin millət vəkili olduğu zaman, İran məclisində, Hərb Naziri’nə verdiyi sual ilə bağlıdır. Ələmi hərb nazirindən, Azərbaycan Türklərini aşağılayan karikaturaya etiraz zamanında Sepah və başqa hərbi orqanlar tərəfindən Təbriz xalqına hərbi güc tətbiq edilməsi ilə bağlı sual vermişdi. Etirazlar əsnasında onlar nəfər öldürülüb və çoxları həbs edildi. Ələmiyə həmçinin, onun məclisdəki danışıqlarının birində qutsal inancları aşağılaması iddiası ilə bağlı da sual verilib. Ələminin başqa ittihamı isə onun 18 yaşlı bir qızın bir hökümət adamı tərəfindən zorlanması haqqında araşdırma təşkil etməsidir.

İran Anayasasına (Konstitusiya) görə, bütün məclis vəkilləri, öz fikir və düşüncələrini məclisdə bəyan etməkdə sərbəstdirlər və onlara məclisdə verdikləri səs və dedikləri və ilə bağlı sual verilməməlidir.

Son illərdə Azərbaycan fəalları İranda yeni təhsil ilinə yaxınlaşdığı zaman, İranda Türk dilində təhsil yasağına etiraz eyləmlərinə başlayırlar. Bu eyləmlər umumən ana dilində təhsil haqqı ilə bağlı vərəqələr dağıtmaq və duvarlarda yazmaq şəklində olur. Bu eyləmlər bu ildə dəvam etmişdir. Bu etirazların dəvamında Azərbaycanın Nəğədə (Sulduz) şəhrində üç gənc, Hüseyn Əsədi, Əli Mirzayi və Behnam Əbdi, duvarlarda “Ana dildə mədrəsə - Olmalıdır hərkəsə) yazdıqları üçün Təhlükəsizlik (Ettelaat) idarəsinə çağrılıblar.

Azərbaycan kültürəl mərasimləri keçirilməsinin qarşısı alınır

Əmniyyət gücləri Babək qalasında düzənlənən mərasimə hücum etdib, iştirakçılara güc tətbiq edərək, neçə nəfəri o cümlədən, Mustafa Qasimi, Mir Musa Ziya Zərgər və Rəsul İrani’ni tutuqladılar. Gözaltına alınanlar beş sonra sərbəst buraxıldılar. Onların tutulma nədənləri, qeyri qanuni toplanmaq, rejim əleyhinə təbliğat, ümumi düzəni qarışdırmaq və rəqs etmək (Azərbaycan rəqsi).

Babək Qalası İranın doğu güneyinde olan Kəleybər şəhərindədir. Babək
Azərbaycanlıların milli qəhrəmanıdır.

--
Association for Defence of Azerbaijani Political Prisoners in Iran (ADAPP)
www.adapp.info
www.savalansesi.com

YOUTUBE: Xəlil Rza

DAVAM EDİR 37

foto: nydailynews.com

Onun adı Nida idi. İyunun 12-də alovlanan və bu günədək davam edən üsyanın NİDAsı idi 26 yaşlı Nida. İyunun 20-də Tehranda atası ilə birlikdə küçədə dayanarkən bəsic snayperinin gülləsi onun sinəsinə dəydi. Nida Ağa Soltani atasının qucağında can verdi.

 

Nida, İranda azadlıq uğrunda mübarizənin, yaşıl inqilabın simvoludur.